Anıt nedir?

Önemli bir olayın, ya da bir kimsenin hatırasını yaşatmak için yapılan mimarlık eseri veya heykeldir. İnsanlarda anıt dikme içgüdüsü çok eski çağlardan beri vardır. Eski dünyanın 7 harikasından biri olan Ehramları buna örnek olarak gösterilebilir. Savaşta ölen askerler için dikilen anıtlar, bütün dünyada en yaygın olan anıt çeşididir. Bunlara her dilde «Meçhul Asker Anıtı» adı verilir.

İnsanlardaki anıt dikme içgüdüsünün çok eski çağlardan beri var olduğu anlaşılıyor. Binlerce yıl önce yapılan anıtlardan zamanımıza kadar kalmış olanların sayısı az değildir. Bazı Mısır firavunları kendi şanlarını ebedileştirmek için piramitleri yaptırmışlardı. Eski Dünya’nın yedi harikasından biri olan piramitler aynı zamanda firavunlara mezar vazifesini de görmüştür. Savaşta ölen askerler için dikilen anıtlar, bütün dünyada en yaygın olan anıt çeşididir. Bunlara her dildeMeçhul Asker anıtı denir. Önemli bir olayı yaşatmak için yapılan anıtlarla barış anıtları da büyük bir yer tutar.

Eski Roma anıtları zafer takı şeklindeydi. Bunların mutlaka bir yol üzerinde yapılması da şart değildi, zaten takın açıklığı çok zaman bir yol için elverişli olmayacak kadar az olurdu. Taklar kabartmalar ve heykel grupları ile süslenirdi. Bu anıtların en tanınmışı Titus Takı ile Septimus Severus ve Constantine taklarıdır. O çağda gene anıt olarak yapılan şehir kapıları da aynı zamanda bir savunma unsuru olarak vazife görürdü. Eski Yunan anıtlarında heykel en başta gelir. Yunan sanatının en ünlü anıtı Atina’daki Panthenon’dur.

Ortaçağ’daki Gotik anıtlarının daha çok dini mahiyette olduğunu görüyoruz. Rönesans Çağı anıtlarında ise özellikle heykelli mezar yapıtlarına önem verilmiştir. Zamanımızda savaş anıtları en başta gelir. Paris’teki meşhur Zafer Takı Napolyon’un 1805-1809 arasındaki zaferlerini canlandırmak için dikilmiştir. New York limanındaki Hürriyet Heykeli Fransız-Amerikan dostluğunu canlandırır. İstanbul’da Bizanslılar’dan kalma en önemli anıtlar Çemberlitaş, Dikilitaş ve Tunçyılan’dır. Hürriyet Anıtı (Abide-i Hürriyet), Taksim’deki Cumhuriyet Anıtı, Gülhane Parkı’n da ki Atatürk Heykeli İstanbul’daki yakın tarih anıtlarının en önemlileridir.

anıt

Diğer birçok şehirlerimizde çeşitli savaş hatıralarını canlandıran anıtlar vardır. Bunların çoğunu Atatürk anıtları teşkil eder. Ankara’da Ulus Meydanındaki Atatürk heykeli (Cumhuriyet Anıtı) en önemlilerindendir. Atatürk için Ankara’da yapılan AnıtKabir memleketimizdeki anıtların en değerlisidir. Yurdumuzun bağımsızlığını ve savaşlardaki kahramanlığını canlandıran başka bir anıt da Çanakkalede, yeni yapılan Meçhul Asker Anıtıdır.

Öte yandan, bütün Türkiye, tarihimizin büyük olaylarını bugüne kadar yaşatan mimarlık eserleriyle doludur. Bu arada, Anadolu’daki Selçuklu ve Osmanlı eserlerini, kaleleri sayabiliriz. Bu anlamda İstanbul’un en önemli anıtları Rumeli ve Anadolu Hisarları, Saraylar ve camilerdir. Zamanımızda halka faydalı olacak «canlı anıtlar» yaratmaya karşı büyük bir meyil vardır. Üniversiteler, hastaneler ve diğer halk hizmetlerinde kullanılmak için yapılan müesseseleri bu arada sayabiliriz.

Kültigin anıtı

Yaklaşık 3-4 metre uzunluğunda olan bu anıt kireçtaşından yapılmıştır.Satırların uzunluğu 235 cm olarak ölçülmüştür.Kültigin yazıtında az önce de belirttiğim gibi Bilge Kağan ağzından bir anlatım mevcuttur ve bu anıtta Göktürk tarihi,tarihe damga vurmuş olaylar ve birlik,bütünlük içeren mesajlar verilmiştir. Zamanın yıprattığı eser tam anlamıyla bütünlüğünü koruyamamıştır. Üzerinde semboller ve bazı işaretler de mevcuttur. Emziren kadın ve dağ keçisi sembolleri bunlardan bazılarıdır.

Bige Kağan anıtı

Bilge Kağan,oğlu Tenri Kağan’a yaptırmıştı bu abideyi.Bu yazıtta ise; devletin nasıl büyüdüğü ve geliştiği bunun yanı sıra kardeşi Kül Tigin’in ölümünden sonra yaşananlar kendi ağzından anlatılmıştır. Yeğeni Yuluğ Tigin’in konuşmaları da eserde yer almıştır. Yazıtta olayları nakleden ve öğüt veren asıl kişi Bilge Kağan’dır. Türkçe metinlerin yanı sıra Çince metinlere de yer verilmiştir. Anıt Kültiginde olduğu gibi 3-4 metre uzunluğunda ve 4 cepheden oluşmaktadır. Göktürk devletinin gelişimi ve yine tarihi en çok bahsi geçen konular arasındadır.

Tonyukuk anıtı

Bilge Kağan’ın buyrukçu ihtiyar veziri olarak tarihte yerini almıştır Tonyukuk. Bilge Kağan ona çok fazla değer vermekte ve onu yanından ayırmamaktadır. Tarihe geçecek bir eserde o da yerini almış ve Tonyukuk Anıtı olarak can bulmuştur. Tonyukuk Anıtı,4 cepheli ve 2 dikilitaş şeklinde oluşturulmuştur. Araştırmalarda yazıların diğer eserlere göre daha silik halde olduğu görülmüştür.Bu eser Tonyukuk’un kendisi tarafından ve kendi isteği ile yapılmıştır.Eserde savaşlardan ve Çin esaretinden nasıl kurtuldukları anlatılmıştır.

Sözlükte "anıt" ne demek?

1. Büyük ve önemli bir olay ya da kişinin gelecek kuşaklarca anılması için yapılan, göze çarpacak büyüklükte, simge niteliğinde yontu ya da yapı, abide.
2. Önemi ve değeri çok olan yapıt.

Cümle içinde kullanımı

...sergi alanının dışında bir de füze araştırmalarının anıtı var.
- H. Taner

Anıt kelimesinin ingilizcesi

n. monument, monument built in honor of a deceased person or past event, memorial